123
صفحه اصلي > چکیده ی نشست های مرکز > مروری بر مطالعات خشونت خانگی در ایران 
سه شنبه ٠٤ مهر ١٣٩٦

جستجوی پیشرفته   جستجوی وب
مروری بر مطالعات خشونت خانگی در ایران
 

نشست مروری بر مطالعات خشونت خانگی در ایران

 

سابقه این تحقیق به تدوین گزارش وضعیت اجتماعی کشور در سال 1388 برمیگردد که مجموعه ای از مسائل و مشکلات کشور در قالب یک گزارش تهیه شده بود  و تحقیق "خشونت علیه زنان در خانواده" یکی از آن موارد بوده است .

کلیات

خشونت نسبت به زنان یک مساله چند وجهی است که شامل هم مشکل سلامتی و مداخلات سلامتی هست هم به نوعی به مسایل حقوق انسانی و بشری مربوط می شود هم یک مشکل اجتماعی تلقی می شود و هم یک مشکل جهانی هست که محدود به منطقه یا کشور خاصی نیست، چنانچه مطالعه ای که در سال 2013 انجام شده نشان می دهد حدود 35 درصد کل زنان یکی از خشونتهای جنسی یا جسمی را از سوی شریک جنسی شان تجربه می کنند.

در مطالعات غیرایرانی به اصطلاحات مختلفی در مورد خشونت برخورد می کنیم . متداولترین اصطلاح Intimate Partner Violence  هست و منظور اعمال خشونت بین کسانی هست که روابط جنسی یا عاطفی با هم دارند.  

اصطلاح Domestic Violence  یا خشونت خانگی  جمعیت هدفش گسترده تر و شامل خشونت به کودکان هم هست.

همچنین اصطلاح Spouse Abuse  یا همسرآزاری نیز هست که مشابه خشونت خانگی هست .

تعریف خشونت خانگی: الگوی رفتارهای تهاجمی و سرکوبگرانه که می تواند به صورت حملات جسمی، جنسی، روانی، فشارهای اقتصادی که افراد بزرگسال یا نوجوان نسبت به شریک جنسی  یا عاطفی شان به کار می برند. این خشونت به انواع جسمی، روانشناختی عاطفی، جنسی و اقتصادی- اجتماعی طبقه بندی می شود.

در ایران هم خشونت خانگی هم بعنوان یک مشکل اجتماعی شناخته می شود. به دلیل اهمیت موضوع، در این مطالعه هدف ما این بود که وضعیت خشونت خانگی در ایران را  براساس مقالات منتشر شده با موضوع خشونت خانگی ارزیابی کنیم . کلید واژه های مورد استفاده همسرآزاری، خشونت خانگی، خشونت خانوادگی، خشونت علیه زنان و  بانک های اطلاعاتی مورد جستجو مجموعه ای از مقالات علوم پزشکی و علوم انسانی توامان بود که تعداد  196 مقاله مرتبط با خشونت خانگی و همسرآزاری یافت شد و تمام این مقالات به  زبان فارسی بود. دوره زمانی جستجو از 1380الی1393 بود . بیشترین واژه های که در عنوان مقالات پیدا شد به ترتیب : خشونت خانگی، همسرآزاری ، خشونت علیه زنان ، خشونت به تنهایی همچنین گاهی سورفتار یا قتل یا همسرکشی بوده است. روند انتشار مقالات با نوساناتی رو به افزایش بوده است ، بدین صورت که در سال 1389 بیشترین مقالات به تعداد 30 عدد یافت شد و بعد از آن تعداد مقالات کمتر شده بود ، البته سال 93 باید تعداد مقالات بیشتر باشد که احتمالا به دلیل تاخیر در چاپ در جستجوی ما نیامده است.

حوزه موضوعی مجلات

به لحاظ حوزه موضوعی بیشترین تعداد مقالات در مجلات علوم پزشکی به چاپ رسیدند (تقریبا یک برابر و نیم سایر حوزه ها)، بعد از آن مجلات  علوم انسانی در مجلات با حوزه موضوعی زنان و خانواده، روانشناسی، رفاه اجتماعی، علوم اجتماعی، جامعه شناسی و سپس حقوق و انتظامی بوده است.

در حوزه علوم پزشکی بیشتر مقالات در مجلات عمومی پزشکی چاپ شدند ولی در مجلات خاص پرستاری- مامایی و پزشکی قانونی یا توانبخشی هم به ندرت بوده اند.

روش شناسی مقالات

نوع مقالات از حیث روش شناسی بیشتر مطالعات مشاهده ای بودند اعم از مطالعات توصیفی و بررسی وضعیت یا روابط بین متغیرها، در مقابل، مطالعات مداخله ای و نیمه مداخله ای خیلی اندکند و تعداد 6 مطالعه مداخله ای داشتیم .مطالعه مروری نیز  13 مورد بودند و فقط 1 مطالعه مرور سیستماتیک وجود داشت و 11 مطالعه کیفی نیز یافت شد.

در مورد تفکیک استانی مقالات منتشر شده یعنی استان محل اجرای مطالعه، بیشترین تعداد مقالات مربوط به استان تهران بود سپس با فاصله زیادی استان اصفهان و در رتبه سوم خراسان، ولی تقریبا در تمام استانها به این موضوع  پرداخته شده به صورتی که از  28 استان مقاله موجود بود.

محل نمونه گیری

در این مطالعات بیشتر نمونه ها از جمعیت عمومی، از پارکها، درب منازل، سازمانها گرفته شدند، در رتبه بعدی نمونه ها  از مراجع قضایی و انتظامی یا دادگاه خانواده و  تعدادی هم در مراکز بهداشتی و درمانی و بیمارستانها نمونه گیری شدند.

در  85 درصد مطالعات جمعیت هدف زنان بوده اند 11 درصد هم زنان هم مردان، 4 درصد مطالعات هم نمونه های مطالعه فقط مرد بودند.

حوزه موضوعی

در این مقالات در درجه اول به توصیف علایم خشونت، شیوع خشونت، انواع و شیوع رفتارهای مختلف، انواع مختلف خشونت خانگی پرداخت شده است.

همچنین به  سبب شناسی و عوامل مرتبط با خشونت خانگی، همچنین انواع پیامد خشونت خانگی، اثربخشی بعضی مداخلات در خشونت خانگی پرداخته شد.

در مطالعات مرورشده عمدتا طیقه بندی خشونتها براساس 1) خشونت جسمی، 2) خشونت روانی، عاطفی، کلامی که در یک زیرشاخه بودند، 3) خشونت جنسی و 4) خشونت مالی یا اقتصادی و بالاخره 5) خشونت اجتماعی از انواع دسته بندی خشونت خانگی در این مطالعات بوده اند.

یافته ها

بخش مهمی از یافته ها به شیوع خشونت و انواع آن پرداخته است. خشونت جسمی در طیف وسیعی از 7 درصد تا 91 درصد گزارش شده است.  در 38 مطالعه خشونت جسمی، 50 درصد شیوع بیش از 30درصد را گزارش کرده اند.  انواع رفتارهای ذکر شده در این مطالعات : سیلی زدن، هل دادن، مشت و لگد.....پرت کردن، سوزاندن، اقدام به خفه کردن و چاقو زدن بوده اند. شیوع خشونت های با شدت کمتر که آسیب ها و اثرات پایدار و شدیدتری دارند، کمتر بوده است . 

در مورد آزار روانی هم طیف شیوع 25 تا 93% را داریم انواع رفتارهای آزار روانی ذکر شده در این مطالعات شامل فحاشی و ناسزاگویی، داد زدن، تحقیر کردن، بدبینی .... بوده اند. بین انواع رفتارهای خشونت آمیز شایعترین بعد خشونت روانی: فحاشی، داد زدن، تحقیر و کم محلی گزارش شده است.

در مورد خشونت جنسی 25 مطالعه  به این موضوع پرداخته اند و شیوع 7 تا 92% گزارش شده است. در 50 درصد مطالعات خشونت جنسی بالای 30 درصد و  50 درصد زیر 30 درصد گزارش داده اند. رفتارهای شایع در این نوع خشونت شامل:  قطع رابطه جنسی، رابطه جنسی اجباری، عدم رضایت زن از رابطه، رابطه با روشهای نامعمول می باشد. شایعترین مورد  برقراری رابطه ی جنسی اجباری و بدون رضایت زن گزارش شده است.  

در مورد خشونت اقتصادی شیوع 3.5 تا 35 درصد گزارش داده شده است و موارد ذکر شده شامل: عدم مشارکت در تصمیم گیری مالی، سخت گیری در خرجی دادن، مجبور کردن همسر به فروش اموال، دسترسی نداشتن به درآمد شخصی و پس انداز و دخل و تصرف در اموال بوده است.

همچنان که ذکر شد زیرگروهی از مطالعات فقط مربوط به خشونت در دوران بارداری بوده است که تعداد 37 مطالعه بود و شیوعی بین 1.2 تا 57 درصد خشونت  جسمی را گزارش کرده اند. 

در بین خشونت های خانگی ذکر شده شیوع خشونت روانی( 6 تا 76%) و خشونت جسمی بالاتر گزارش شده  و در مورد خشونت جنسی پایین تر بوده است.

حوزه دوم یافته های مطالعات به عوامل مرتبط با خونت خانگی پرداخته است. "سن" یکی از شایعترین متغیرهای بررسی شده در مطالعات است. سن زن در اغلب مطالعات رابطه ی معناداری با وقوع خشونت علیه زنان نشان میدهد. اما در برخی مطالعات با افزایش سن بر وقوع خشونت افزوده و در برخی کاسته شده است. بر اساس نتایج کلی مطالعات میتوان نتیجه گرفت که فراوانی  خشونت خانگی با افزایش سن زن بالاتر میرود. سن مرد نیز در بیشتر مطالعات رابطه ی معناداری با وقوع خشونت داشته است اما  جهت این رابطه مشخص نیست. اما در جمع بندی کلی تقریبا بر اساس مطالعات مرور شده با افزایش سن، فراوانی خشونت خانگی بالاتر رفته است.

"مدت ازدواج": بیشتر مطالعات رابطه ی معنادار میان مدت ازدواج و فراوانی خشونت خانگی را تایید میکنند، هرچند در برخی مطالعات جهت رابطه مشخص نیست و در برخی نیز این رابطه مستقیم و در تعدادی معکوس ذکر شده است.

 متغیر شایع دیگر"تعداد فرزندان" است. بیشتر مطالعات رابطه ی معنادار میان تعداد فرزندان و خشونت خانگی را نشان میدهند اما جهت رابطه نامشخص یا در برخی مستقیم و در تعدادی معکوس میباشد. "متغیر سن زمان ازدواج"  بیشتر مطالعات رابطه سن پایین ازدواج و خشونت را نشان می دهند.  متغیر دیگر بررسی شده "تحصیلات"  بوده است که  در مورد زنان، بیشتر مطالعات رابطه معنادار و معکوسی بین تحصیلات زن (بخصوص تحصیلات دانشگاهی) و شدت خشونت خانگی را نشان داده اند،  در مورد مردان هم رابطه ی معناداری بین تحصیلات مرد و خشونت خانگی  نسبت به زن هست که با افزایش تحصیلات خشونت خانگی کم می شود. "شغل زن و مرد" متغیر دیگر مورد بررسی بود، بعضی مطالعات رابطه معنادار و شایعتری را  بین خشونت در زنان خانه دار نسبت به شاغل نشان داده اند.  در مورد اشتغال مرد بخصوص بیکاری بعنوان یک متغیری است که ارتباط معناداری با وقوع و فراوانی خشونت خانگی نشان می دهد.  "وضعیت اقتصادی" نیز رابطه معنادار و معکوسی با بروز خشونت خانگی دارد. در خانواده های با درآمد کمتر شیوع بالاتری از شیوع خشونت خانگی به همسر مشاهده شده است. "اعتیاد به مواد مخدر و الکل"  نیز ارتباط معناداری با انواع خشونت خانگی دارد .

موارد دیگری که در سایر مطالعات مورد اشاره واقع شده: اعتیاد زنان، مواجهه و تجربه زن یا مرد با خشونت خانگی در سنین کودکی، حمایت اجتماعی از زنان، ویژگی های روانی و شخصیتی همسران، پایبندی همسران به مذهب، روابط با خانواده پدری و قومیت است.

حوزه سوم موضوعی پیامدهای خشونت خانگی است: ارتباط بین افسردگی و خودکشی با خشونت خانگی دارای رابطه معناداری بوده است که از شایعترین مشکلات سلامت روان زنان در معرض خشونت خانگی بوده است. همچنین رابطه معناداری بین  خشونت خانگی با عزت نفس پایین و  اضطراب  نشان داده است. بخشی از پیامدهای مطالعات مربوط به پیامدهای دوران بارداری است . پیامدهای خاص در مورد بارداری و زایمان مجموعه ای از علایم و نشانه های مربوط به دوران بارداری و زایمان هست که  از خونریزی و سقط تا پارگی زودرس پرده های جنینی و زایمان زودرس متغیر است. شایعترین چیزی که در مطالعات مورد بررسی قرار گرفته پارگی زودرس پرده های جنینی و کم وزنی نوزادان بوده است.

از مجموع مطالعات شش مطالعه مداخله ای بوده است.  بیشتر مطالعات تاثیر انواع مداخلات رفتاری و آموزشی  را روی زوجین یا زن یا مرد سنجیده اند. بیشتر مطالعات نتایج مطلوبی از این مداخلات گزارش کرده اند و آموزش مهارتهای زندگی و زیرمجموعه های ان مثل آموزش کنترل خشم ، حل مساله ..... در کاهش خشونت خانگی موثر گزارش شده است .

گزارش  نتایج یک مطالعه کشوری

در گزارش خشونت خانگی که  توسط  دکتر قاضی طباطبایی  در سال 1383 در 28 مرکز استان کشور انجام شد،  15هزار نفر نمونه در سطح کشور گرفته شد که 66 درصد خانواده ها یکبار تجربه خشونت خانگی با معنای عامش داشتند. 6 مورد شایعترین رفتارهای خشونت آمیزی که در این مطالعه گزارش شده به این ترتیب بوده است : بیشترین شیوع خشونت های روانی، بهانه گیری، داد و فریاد، بداخلاقی، قهر کردن، حرف نزدن، به کار بردن کلمات رکیک، در را بهم کوبیدن، میز را برعکس کردن و درمیان اینها سیلی زدن بعنوان شایعترین رفتارخشونت جسمی، رفتار آمرانه و تحکم آمیز در این مطالعه ذکر شده است.

جمع بندی

 مطالعات مروری یک تصویر کلی در مورد وضعیت مورد نظر به ما می دهند، می توانند منبعی برای تحقیقات بیشتری برای مطالعات بعدی باشند. و چنانچه نیاز به تغییراتی در روش شناسی در ابزارهای مورد استفاده و در متدولوژی باشد در مطالعات بعدی انجام شود . پس این مقالات تمام واقعیات موجود در این زمینه در کشور نیست. ممکن است بعضی از مطالعات مداخله ای مربوط به سازمانها بوده باشند که به چاپ نرسیده باشند.  بنابراین این مطالعات اولیه می توانند نقطه شروعی برای دقیقتر کردن مطالعات بعدی باشند.

طیف وسیع شیوع خشونت خانگی ذکر شده ممکن است  به چند دلیل بوده باشد : شاید در استانها ی مختلف تفاوت در شیوع خشونت خانگی داشتیم،  شاید بعنوان مثال جمعیتی که در این مطالعات بررسی شده از جایگاههای مختلفی گرفته شده اند و ممکن است مراجعات به این جایگاه ها مثال مراکز بهداشتی به دلیل خشونت خانگی بوده و پس شیوع بالاتری را نشان داده اند یا مراجعین مراکز انتظامی  که در آنها ممکن است شیوع خشونت خانگی بیشتر بوده است . پس توجه به متدولوژی، نحوه اجرای طرح، پرسشگر از چه ابزاری استفاده کرده یا چه معیاری برای در نظر گفتن خشونت خانگی داشته همه روی گزارش شیوع تفاوت ایجاد  می کنند .

اگر شیوع هایی که در مطالعه خودمان داریم با کشورهای دیگر مقایسه کنیم یا با مطالعات WHO به عنوان مرجع، اولا این پراکندگی را در مطالعات بین کشوری ذکر شده توسط WHO هم ملاحظه می شود که از ده درصد تا 70 درصد شیوع را نشان می دهند پس به طور یقین نمی توان شیوع خشونت خانگی را تعیین کرد  ولی این شیوع در بعضی  کشورها خیلی بالاگزارش شده است. در درون خود کشورها  هم بین شهرهای بزرگ و کوچک و بین شهر و روستا هست که باز هم به مسائل متدولوژیک ارتباط داده می شود .

در مطالعات دوران بارداری هم شیوع در مطالعات در امریکا از 0.9 تا 20درصد بوده است و  در مطالعه WHO  هم از 5.5 تا 11 درصد بوده است. در یک نتیجه گیری کلی از انواع خشونت خانگی می توان گفت خشونت روانی در بین این پنج نوع خشونت در همه جا شیوع بالایی نشان می دهد. WHO هم بین 20 تا 75 درصد روانی بین کشورهای مختلف گزارش کرده است  نکته مهم در مورد خشونت روانی هم زمانی این نوع  با دو نوع دیگر  خشونت هست که موجب می شود  شیوع آن بالاتر رود ( هنگام خشونت جنسی خشونت روانی هم هست  پس شیوع بالای خشونت روانی را به این دلیل  با قطعیت می توان ذکر کرد).

در پایان اشاره ای به بعضی فاکتورهای همراه با خشونت خانگی براساس گزارش WHO می شود: سن پایین، سطح پایین تحصیلات، مشاهده خشونت در دوران کودکی، سومصرف الکل و مواد مخدر، اختلالات شخصیتی، پذیرش خشونت به عنوان یک رفتار معقول، و سابقه abuse شدن پارتنر abused به عنوان فاکتورهای همراه شناخته شده اند.

مرور مطالعات می تواند به ما چراغ راهی برای کارهای بعدی بدهد و دانشجویان و اساتید می توانند از این اطلاعات استفاده کنند و انجام مرورهای نظام مند نتایج دقیق تری بدست می دهد .

 

آخرین اخبار
برگزاری نشست علمی
نشست علمی معرفی سامانه پیشگیری و درمانی اعتیاد
 ٠٨:١٩ - 1395/07/24 - نظرات : ٠متن کامل >>
درخواست برای پروپوزال
درخواست برای پروپوزال سال 1395
 ١٢:٣٣ - 1395/04/20 - نظرات : ٠متن کامل >>
دعوت برای نشست علمی
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 717
 بازدید امروز : 157
 کل بازدید : 185349
 بازدیدکنندگان آنلاين : 3
دانشگاه علوم بهزیستی...تماس با دانشگاهگروه های آموزشیمراکز پژوهشیمراکز درمانینقشه سایت دانشگاه

Copyright © 2009 U.S.W.R - All rights reserved .University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences