صفحه اصلي > طرح های تحقیقاتی مركز > طرح های پایان یافته > تدوین شاخص ترکیبی سلامت اجتماعی 
شنبه ٠٤ آذر ١٣٩٦
تدوین شاخص ترکیبی سلامت اجتماعی
 

به علت چندبعدی بودن مفهوم سلامت تعاریف متعددی از آن وجود دارد. به نظر می رسد سلامت اجتماعی مفهوم پیچیده تری است و بستگی بیشتری نیز به شرایط بومی دارد.

اهداف: دستیابی به تعریفی بومی برای سلامت اجتماعی و سپس تدوین شاخص قابل قبولی برای آن، اهداف اصلی این مطالعه را تشکیل می دادند. به این منظور لازم بود نخست اجزای کلان تعریف سلامت اجتماعی و اهمیت هر یک از آنها نسبت به دیگری تعیین شوند و سپس با توجه به شاخص مناسب برای هر جزء شاخص ترکیب سلامت اجتماعی ایران تدوین شود (اهداف اختصاصی) تا به این ترتیب، امکان ارزیابی وضع موجود، مقایسه ی گروههای جمعیتی و مناطق مختلف کشور یا مقایسه ی کشور با کشورهای دیگر از نظر سلامت اجتماعی ، تعیین روندهای کشوری، استانی، شهری ومحله ای از نظر سلامت اجتماعی، تعیین نقاط مداخله برای ارتقای سلامت اجتماعی کشور، استان، شهر و محله و نیز ارزشیابی مداخلات با معیار سلامت اجتماعی فراهم شود (اهداف کاربردی)

روش: باهدف رسیدن به تعریفی بومی ، به نظرخواهی از متخصصان مسائل اجتماعی و بهداشتی کشور پرداخته شد. به این منظور از روش دلفی استفاده شد که عبارت از نظرخواهی سامان مند (سیستماتیک) و مرحله ای، به صورت بی نام، همراه با جمع بندی نظرات و بازخورد آنها به منظور تسهیل در رسیدن شرکت کنندگان به اجماع است.

شرکت کنندگان تحقیق 31 نفر از صاحبنظران علوم اجتماعی (مددکاری، جمعیت شناسی، بهداشت روان، مدیریت، توسعه، پزشکی اجتماعی، روانشناسی اجتماعی، اقتصاد، جامعه شناسی، همه گیرشناسی و بهداشت، جمعا 18 نفر) و علوم رفتاری (بهداشت روان، روانشناسی، روانپزشکی، جمعا 17 نفر) بوده اند. (4 نفر از شرکت کنندگان، دورشته ای محسوب شده اند) مجموعا پنج دور نظرخواهی و بازخورد در طول حدود 12 ماه انجام شد. در دور اول یک پرسش باز از اعضای دلفی پرسیده شد: به نظر شما یک جامعه ی سالم چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟ در جمع بندی پاسخ ها، چه در این دور و چه در دورهای بعدی، از آماره های توصیفی (دامنه، میانگین، انحراف معیار، دامنه ی بین چارکی، نما و شیوع نما) در کنار جمعبندی کیفی استفاده شد.

در دور اول 418 ویژگی جمع آوری شد. در دور دوم خواسته شد که به این 418 ویژگی امتیاز بدهند و اگر ویژگی های جدیدی نیز به ذهن شان می رسد، آنها را همراه با استدلال اضافه کنند. با توجه به احتمال تفاوت دیدگاه های مردم عادی با متخصصان، همزمان با دور دوم یک نظرخواهی از مردم عادی نیز انجام شد. در پایان دور دوم 649 ویژگی به دست آمد که در دور سوم، همراه با استدلالها و امتیازها و جمعبندی نظرات مردم بازخورد داده شد. در جمعبندی دور سوم 159 ویژگی که امتیازهای شان زیر میانگین (8) بود، حذف شد. در دور چهارم نیز پس از اجرای مشابه دور سوم، 105 ویژگی با امتیازهای زیر میانگین (باز هم 8) حذف شد و 285 ویژگی باقی ماند. تحقیق دلفی زمانی به پایان می رسد که نتایج دوره ها به تکرار رسیده باشند. از این رو مشابهت امتیازهای تعداد معینی از ویژگیها با تعداد مشابه در دور پیش ملاک قرار گرفت و برای سرعت بیشتر در رسیدن به اجماع، در دور پنجم فقط 54 ویژگی اول به نظر خواهی گذاشته شد که هم دارای بیشترین امتیاز بودند و هم نسبت به دور پیش 51 درصد مشابهت داشتند. همچنین در این دور از شرکت کنندگان تقاضا شد به جای دادن امتیاز، این ویژگیها را رتبه بندی کنند سپس با تقسیم عدد واحد (1) بر مجموع رتبه های هر فرد به کل ویژگیهای منتخب او امتیاز وی برای هر ویژگی تعیین شد. با این کار در واقع رتبه هایی که شرکت کنندگان مختلف به تعدادهای متفاوتی از ویژگیها داده بودند، به امتیاز تبدیل و امکان جمع بستن آنها فراهم شد. سرانجام ویژگیها از بیشترین به کمترین امتیاز مجموع مرتب شدند و براساس فواصل هر یک با ویژگی های قبل و بعد، دسته بندی شدند.

نتایج: دسته ی نخست شامل ویژگیهایی از جامعه سالم است که بیشترین اجماع بر سر آنها وجود دارد. براساس این ویژگیها جامعه ی سالم جامعه ای است که در آن 1)کسی زیر خط فقر نباشد 2)خشونت در جامعه وجود نداشته باشد 3) رشد جمعیت کنترل شده باشد.

دسته ی دوم ویژگیهایی از جامعه سالم را در بر می گیرد که شرکت کنندگان بر سر آنها توافق کمتری داشتند. هرگاه براساس ویژگیهای دسته اول، تفاوتی یافت نشود، می توان ویژگی های دسته ی دوم را به تعریف جامعه ی سالم افزود: جامعه ی سالم جامعه ای است که در آن ، علاوه بر ویژگی های پیش گفته 4)تبعیض جنسی وجود نداشته باشد 5)قانون همه را در اجرا و حمایت برابر بداند 6)حقوق بشر و سایر سازمانهای مرتبط با حقوق انسانها رعایت شود  7)آموزش تا پایان دوره ی راهنمایی اجباری و رایگان و سپس رایگان باشد 8)همگان به خدمات سلامت دسترسی داشته باشند  9)امنیت وجود داشته باشد 10)آزادی عقیده وجود داشته باشد 11) افراد احساس رضایت از زندگی خود داشته باشد.

دسته ی سوم نیز به نحو مشابهی، بخش دیگری از ویژگیهای جامعه ی سالم آرمانی را بیان می کند: جامعه سالم جامعه ای است که در آن علاوه بر 11 ویژگی پیشین 12)همه ی افراد تحت پوشش بیمه باشند 13)توزیع درآمدها عادلانه باشد (حق افراد داده شود و همه برای کسب درآمد فرصت مساوی داشته باشند)  14)بیکاری وجود نداشته باشد 15)تبعیض قومی نژادی منطقه ای وجود نداشته باشد 16) حکومت نزد مردم مشروعیت داشته باشد 17)حاکمان به شیوه ی مردمسالارانه انتخاب شوند 18)سپس تحت نظارت مردم سالارانه باشند.

با قبول تعریف نخست شاخص سلامت اجتماعی ایران به نحو زیر محاسبه می شود:

ISHI= - 1/3 (ZPOV + ZVIOL + ZPOP)

که در آن ZPOV نماد عدد Z برای مقادیر شاخص فقر ، ZVIOL نماد عدد Z برای مقادیر شاخص خشونت و  ZPOP  نماد عدد Z برای مقادیر شاخص رشد جمعیت است. دو جز نخست تعریف مزبور در تعاریف جوامع دیگر نیز وجود دارد، اما جز سوم تعریف ما را خاص و بومی کرده است.

دانشگاه علوم بهزیستی...تماس با دانشگاهگروه های آموزشیمراکز پژوهشیمراکز درمانینقشه سایت دانشگاه

Copyright © 2009 U.S.W.R - All rights reserved .University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences