صفحه اصلي > طرح های تحقیقاتی مركز > طرح های پایان یافته > مرور مطالعات مرتبط با تعیین کننده های اجتماعی  
شنبه ٠٤ آذر ١٣٩٦
مرور مطالعات مرتبط با تعیین کننده های اجتماعی
 

زمینه و هدف: طي سالهاي اخير تعيين كننده‌هاي اجتماعي سلامت از پيچيده‌ترين و بحث‌انگيزترين موضوعات در حيطه سياستگذاري سلامت بوده‌اند. تعيين كننده‌هاي اجتماعي سلامت، شرایط اجتماعی هستند که مردم در آن زندگی و کار می کنند و بر سلامت فرد ، محله، جامعه و حتي الگوي سلامتي تأثير مي‌گذارند. هدف اصلي مطالعه حاضر بررسي مطالعات مربوط به وضعيت چهار تعيين كننده ساختاری اجتماعي سلامت شامل درآمد، جنسيت، آموزش و قوميت در دوره ي زماني 1379-1385 و رابطه ي اين تعيين كننده ها با وضعيت سلامت در ايران و مستند سازي نتايج حاصل از اين مطالعات در چارچوب مدل سازمان جهاني بهداشت می باشد.

مواد و روش: در این مطالعه توصیفی (مروری) اسناد موجود در زمینه عوامل اجتماعی (ساختاری) مرتبط با سلامت در حیطه تعیین کننده های درآمد ، آموزش ، جنسیت و قومیت با28 كليد واژه جستجو شدندو 124392 عنوان جمع آوری شد.پس از عبور از چند مرحله غربال , اطلاعات 267 پژوهش در سه دسته سلامت جسمی , روانی اجتماعی و هردو طبقه بندی و توصیف شد.در این پژوهش از نرم افزارهای RM , Excel و Spss استفاده شد.

یافته ها: از 267 مطالعه اكثريت مطالعات انجام شده مقاله بودند (165مطالعه). 63.7 درصد مطالعات توسط دانشگاه های علوم پزشکی و 12.7 درصد توسط دانشگاه های غیر پزشکی منتشر شدند . مطالعات مرتبط بیشتردر سال 1385 انجام شده بود (23.2درصد) و کمترین  اسناد مربوط به سال 1381بود (8.6 درصد). نوع بیشتر مطالعات مقطعی بوده (53.6  درصد) و بیشتر مطالعات در شهرها و یا مناطق شهری (60.3 درصد) انجام شده بود .روش نمونه گیری در 41.9 درصد مطالعات احتمالی  و 21.3 درصد تمام شماری ذکرشده بود.66.7 درصد مطالعات بر روی جمعیت عمومی و 34.5 درصد بر روی بیمار  بستری و یا سرپایی انجام شده بود.39 درصد افراد مورد مطالعه بزرگسال , 21 درصد کودک , 38.6 کودک و بزرگسال بودند.21.7 درصد مطالعات بر روی زنان و 74.5 درصد بر روی هر دو جنس انجام شده بود .47.2 درصد مطالعات به سلامت جسمی , و 22.8 درصد به سلامت روانی اجتماعی پرداخته بودند. 160 مطالعه دارای تعیین کننده جنسیت , 149 سند تعیین کننده آموزش , 98 سند  تعیین کننده  درآمد و 15 سند دارای  تعیین کننده قومیت بود .در طبقه تعیین کننده جنسیت در دوران کودکی ,تفاوت بین دوجنس در مورد وزن و قد نوزادی , مرگ و میر نوزادی ,کم وزنی هنگام تولد و سوء تغذیه مشاهده شد اما در مورد پوسیدگی دندان ,اختلال بینایی و شنوایی تفاوت معنادار نبود.در زنان امید به زندگی  بیشتر , کیفیت زندگی پایین تر و سوء تغذیه نیز  بیشتربود اما در مردان مرگ به دنبال حوادث رانندگی  بیشتر بود . بروز انفارکتوس در مردان بیشتربود, اما زنان دیرتر به مراکز درمانی مراجعه می کردند و ریسک مرگ زودرس بعد از سکته در آنان بیشتر بود . نتایج مطالعات  در مورد تفاوت بین دو جنس در ریسک فاکتورهای بیماریهای قلبی عروقی , پرفشاری خون , بیماریهای عفونی , انگلی , تنفسی و چشمی  مشابه نبودند. در مورد سلامت روان , بیماریها و اختلالات روانی نیز نتایج مطالعات  مشابه نبوداما اقدام به خودکشی در زنان بیشتر گزارش شده بود.در طبقه تعیین کننده درآمد  تقريبا همه ي مطالعات فراواني بالاتر مشكلات سلامت در گروههاي با درآمد پايين تر و/ يارابطه ي معنادار ميان درآمد و وضعيت سلامت افراد را نشان دادند,بطوریکه رابطه ي معكوس ميان درآمد خانوارها و الگوي مصرف مواد غذايي و/يا كالري مصرفي خانوار,رابطه معنادار ميان وضعيت درآمدي و سوئ تغذيه و چاقي, نوع زايمان، حاملگي ناخواسته، فاصله ي ميان حاملگي ها، زايمان در محل مناسب و شاخص BMI زنان باردار , سبك زندگي مرتبط با پوكي استخوان، شاخص جمجمه جوانان، رفتار بهداشتي، مفهوم سلامت و درك كنترل سلامت، وزن كودك، مرگ نوزادان و ميزان dmft مشاهده شد.ابتلا به بيماري هاي گوارشي و سوئ تغذیه در گروه هاي با درآمد كمتر,بیشتر بود . در مطالعات سلامت رواني و درآمد نيز  فراواني نشانه ها و اختلالات رواني در گروه هاي كم درآمد و/يا رابطه معنادار ميان سلامت رواني و درآمد مشاهده شد. فراواني خودكشي در گروه هاي كم درآمد بالاتر بوده و  ميان وضعيت درآمد و شيوع خودكشي رابطه ي معنادار وجود داشت.در طبقه تعیین کننده آموزش , تقریبا تمامی مداخلات  آموزشی انجام شده موثر بودند. در مورد تحصیلات و بهداشت  باروری نتایج مطالعات نشان دادکه با افزایش سطح تحصیلات  مادر  شانس مراقبت پس از زایمان , محل مناسب زایمان,زایمان با کمک فرد مناسب, تعداد مراقبت بارداری  و سزارین و استفاده از فورسپس , تمایل به تغذیه با شیر مادر افزایش و زایمان طبیعی ,زایمان فرزند سوم و بالاتر, بارداری ناخوستهزایمان اول در سن کمتر از 18 سال  کاهش می یابد . همچنین شيوع نوزادان كم‌وزن در مادران با تحصیلات  پایین تر بیشتر بود. در ضمن رابطه معنادار بین تحصیلات مادر و وزن کودک , بارداری نا خواسته, زمان شروع تغذیه کمکی , وضع تغذیه مادر و عفونت سیتومگالو ویروس در مادر  مشاهده شد. بین سطح تحصیلات پدر و کاهش فرزند سوم و بیشترو بارداری ناخواسته نیز ارتباط معنادار مشاهده شد اما ارتباط معنادار اماری بین تحصیلات مادر ومدت زمان تغذیه با شیر مادر ویژگی های یائسگی بدست نیامد. نتایج  مطالعات رابطه معنادارآماری  معکوس بین سطح تحصیلات  ( پدر و مادر ) و سو تغذیه کودکان , اضافه وزن و چاقی نشان دادند اما در سالمندان رابطه سطح تحصیلات بالاترو چاقی را مستقیم و معنادار بود. رابطه معنادار آماری بین تحصیلات پدر و چاقی کودکان نیز نشان داده شد.  نتایج مطالعات  بیماری های قلبی عروقی نشان داد ,فراوانی افراد با سطح تحصیلات پایین د ر فوت شدگان انفارکتوس حاد قلبی ,تاخیر این بیماران در مراجعه به  بیمارستان, بالاتر بودن اندازه فشارخون بیشتر بوده و اختلاف آماری معنادار بود . در بیماری های عفونی انگلی ارتباط معنادار آماری معکوس بین سطح تحصیلات (والدین) و آلودگی به شپش سر,انتروبیازیس، عفونت هلیکو باکتر و ابتلا به واژینوز باکتریایی وجود داشت و نیز شیوع آمیبیازیس در تحصیلات بالاتررا کمتر گزارش کرد. همچنین بیشترین فراوانی آلودگی به آسکاریس را در افراد  بیسواد گزارش شد  اما ارتباط معنادار نبود.   نتایج  سه مطالعه  در زیر گروه حوادث و تروما ,رابطه بین سطح سواد و تروما را معنادارو معکوس نشان داد بطوریکه  ترومای نافذ در تحصیلات پایین تر و ترومای بلانت در تحصیلات بالاتر بیشتر بود. نتایج مطالعات  در مورد رابطه  بین تحصیلات و سلامت روان مشابه نیست  اما در مورد اقدام به خودکشی  فراوانی در گروه با تحصیلات پایین تر بیشتر بود.در مورد تعیین کننده قومیت  مطالعات بسیار کم بودو نتایج تفاوت های قومی دروزن و قد نوزادان،شكاف لب و كام،ناهنجاري لوله عصبي نوزادان و اسهال, الگوهای ازدواج و رفتار باروري، رفتارهاي بهداشتي كارگران, پرفشاري خون و ليشمانيوز جلدی رانشان داد.

نتیجه گیری: مطالعات مرتبط با تعیین کننده های ساختاری اجتماعی سلامت در فاصله زمانی مورد مطالعه بیشتر توصیفی بوده و فراوانی متغیرهای دموگرافیک ذکرشده تا سنجش رابطه و تحلیل علیت . همچنین  تفاوت سلامتی در دو جنس, سطوح متفاوت  درآمد و تحصیلات و قومیت های متفاوت به چشم می خورد.

کلیدواژه ها: تعیین کننده های اجتماعی سلامت , جنسیت , درآمد , آموزش و قومیت

 

دانشگاه علوم بهزیستی...تماس با دانشگاهگروه های آموزشیمراکز پژوهشیمراکز درمانینقشه سایت دانشگاه

Copyright © 2009 U.S.W.R - All rights reserved .University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences